DAP Gübresi Ne Zaman ve Nasıl Atılır? Uygulama Rehberi

DAP gübresi bir taban gübresidir: ekimden hemen önce veya ekimle birlikte toprağa verilir; ya tarlaya serpilip toprağa karıştırılır ya da gübreli mibzerle tohum sırasının yanına ve biraz altına bant halinde bırakılır. Fosfor toprakta çok az hareket ettiği için DAP’ı bitki çıktıktan sonra yüzeye serpmek, fosforun köke ulaşmasını zorlaştırır. Ne kadar atılacağını ise toprak analizi belirler.

DAP ile mikrobiyal gübrelerin karşılaştırmasını DAP gübresi ve mikrobiyal gübre yazımızda ele almıştık. Bu yazıda DAP’ı tarlada doğru kullanmaya odaklanıyoruz: içeriği, uygulama zamanı ve şekli, kireçli topraklarda dikkat edilecekler, TSP ile farkı ve sebzelerde kullanımı.

DAP Gübresi Nedir, İçeriğinde Ne Var?

DAP, diamonyum fosfatın kısaltmasıdır. Formülü 18-46-0’dır: 100 kg DAP’ta 18 kg azot (N) ve P₂O₅ olarak ifade edilen 46 kg fosfor bulunur, potasyum yoktur. Yani DAP her şeyden önce bir fosfor gübresidir; içindeki azot ise bitkinin ekim dönemindeki ilk ihtiyacına katkı sağlar.

  • Azot amonyum formundadır. Amonyum toprak tarafından tutulduğu için nitrat formundaki azot kadar kolay yıkanmaz.

  • Suda iyi çözünür. Nemli toprakta granüller kısa sürede çözülür ve fosfor bitkinin alabileceği forma geçer.

  • Granül yapıdadır. Gübre serpme makinesi ve gübreli mibzerle kolayca uygulanır.

Fosforun bitkideki görevlerini, eksiklik belirtilerini ve P₂O₅ ifadesinin ne anlama geldiğini fosfor bitkide ne işe yarar yazımızda ayrıntılı anlattık.

DAP Gübresi Ne Zaman Atılır?

Kısa cevap: ekimden önce veya ekimle birlikte. Bunun nedeni fosforun toprakta neredeyse yer değiştirmemesidir. Yüzeye serpilen fosfor yağmur ve sulamayla kök bölgesine çok az iner; bitkinin yararlanabilmesi için baştan kökün gelişeceği derinliğe yerleştirilmesi gerekir. Fosfor kök gelişimi için önemli olduğundan, bitkinin ilk haftalarında kökün yakınında hazır bulunmalıdır.

  • Buğday, arpa gibi tahıllar: Ekimle birlikte taban gübresi olarak verilir. İlkbaharda üst gübre olarak DAP değil, azotlu gübreler kullanılır. Ayrıntılar için buğday gübrelemesi yazımıza bakabilirsiniz.

  • Mısır, ayçiçeği, pamuk gibi çapa bitkileri: Ekimden önce toprak hazırlığı sırasında ya da ekimle birlikte gübreli mibzerle sıranın yanına verilir.

  • Sebzeler: Ekimden veya fide dikiminden önce toprağa karıştırılır.

  • Meyve bahçeleri: Fosforlu gübreler genellikle sonbaharda veya kış sonunda, ağacın taç izdüşümüne verilip toprağa karıştırılır.

DAP Nasıl Atılır? Tohuma Değmesin

DAP’ı tarlaya iki şekilde verebilirsiniz:

  • Serpme ve toprağa karıştırma: Gübre ekimden önce tarlaya eşit şekilde serpilir ve diskaro veya kültivatörle toprağa karıştırılır. Yüzeyde bırakılmamalıdır; özellikle kireçli topraklarda yüzeyde kalan DAP’ın azotunun bir kısmı amonyak olarak havaya karışabilir.

  • Bant (sıraya) uygulama: Gübreli mibzerle gübre, tohumun yanına ve biraz altına şerit halinde bırakılır. Gübrenin toprakla teması azaldığı için fosforun bağlanması da azalır; bu yüzden fosforlu gübrelerde bant uygulama çoğu durumda serpmeden daha verimli kabul edilir.

Gübre tohumla doğrudan temas etmemelidir. DAP çözülürken granülün çevresinde pH geçici olarak yükselir ve serbest amonyak açığa çıkabilir. Bu amonyak çimlenen tohuma ve genç köke zarar vererek çıkışı zayıflatabilir. Risk kuru ve kumlu topraklarda daha yüksektir. Mibzerinizi gübre ile tohum arasında birkaç santimetre mesafe kalacak şekilde ayarlayın.

Kireçli Topraklar ve Doğru Doz

Türkiye topraklarının önemli bir kısmı kireçli ve pH değeri yüksektir. Bu topraklarda DAP’tan gelen fosforun bir bölümü kalsiyumla birleşerek bitkinin kolay alamadığı bileşiklere dönüşür; buna fosforun bağlanması (fiksasyonu) denir. Asidik topraklarda ise fosfor demir ve alüminyumla bağlanır. Bağlanan fosfor tamamen kaybolmaz, ama bitkiye yavaş ve sınırlı ölçüde ulaşır. Bağlanmayı azaltmak için:

  • Mümkünse DAP’ı serpmek yerine bant halinde verin.

  • Gübreyi ekime yakın uygulayın; aylar önceden atmayın.

  • Ahır gübresi, kompost ve bitki artıklarıyla toprağın organik maddesini artırın.

  • Topraktaki fosfor çözen faydalı mikroorganizmaları destekleyin.

Ne kadar DAP atılır? Bunun tek bir cevabı yoktur. Miktar toprağınızdaki fosfor düzeyine, bitkiye, beklenen verime ve sulama durumuna göre değişir. Her yıl alışkanlıkla aynı miktarı atmak, bazı tarlalarda fosforun gereksiz birikmesine, bazılarında ise yetersiz kalmasına yol açar. Toprak örneğini ekimden veya gübrelemeden yaklaşık 1,5–2 ay önce alın; Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün toprak örneği alma önerileri bu konuda yol gösterir. Dozu analiz sonucuna ve bölgenize göre ziraat mühendisinizle belirleyin.

DAP ile TSP Arasındaki Fark

TSP (triple süper fosfat) da DAP gibi taban gübresi olarak kullanılan, fosfor içeriği yüksek bir gübredir. Başlıca farklar şunlardır:

  • Azot: DAP azot içerir, TSP içermez. TSP kullanıyorsanız ekim dönemindeki azot ihtiyacını ayrı bir gübreyle karşılamanız gerekir.

  • Granül çevresindeki tepkime: DAP çözülürken granül çevresinde pH geçici olarak yükselir, TSP’de ise bu çevre asidik olur. Bu etki granülün yakın çevresiyle sınırlı ve geçicidir.

  • Tohuma etkisi: TSP amonyak açığa çıkarmadığı için tohuma yakın uygulamada DAP’a göre daha az risk taşır; yine de gübreyi tohumla doğrudan temas ettirmemek en güvenli yoldur.

  • Kalsiyum: TSP, fosforun yanında kalsiyum da içerir.

Hangisinin seçileceği toprağın yapısına, ekim dönemindeki azot ihtiyacına ve maliyete göre değişir. İki gübre de doğru yere ve doğru zamanda verildiğinde etkili bir fosfor kaynağıdır.

DAP Gübresi Sebzelerde Kullanılır mı?

Evet, DAP toprak analizinde fosfor ihtiyacı görülen sebze alanlarında taban gübresi olarak kullanılabilir. Fosfor, fidenin kök tutmasına ve sağlıklı bir başlangıç yapmasına katkı sağlar. Sebzelerde şu noktalara dikkat edin:

  • DAP’ı dikimden önce toprağa karıştırın; fide köküyle doğrudan temas ettirmeyin.

  • DAP potasyum içermez. Domates, biber ve patlıcan gibi potasyum ihtiyacı yüksek sebzelerde gübre planını analize göre tamamlayın.

  • Damla sulamayla gübrelemede granül DAP yerine, damla sulamaya uygun olarak üretilmiş ve suda tamamen çözünen fosforlu gübreler tercih edilir. Granül gübrelerdeki çözünmeyen kısımlar ve sert sularda oluşabilen çökelti damlatıcıları tıkayabilir.

  • Gereğinden fazla fosfor, çinko ve demir gibi elementlerin alımını olumsuz etkileyebilir. Elementler arasındaki bu ilişkiyi antagonizm ve sinerjizm yazımızda anlattık.

Fosforun Bitkiye Ulaşmasını Destekleyen Mikrobiyal Gübreler

Kireçli topraklarda fosforun bitkiye ulaşması, topraktaki canlı yaşamla da yakından ilgilidir. micAP, yerli Azotobacter chroococcum ve Pseudomonas fluorescens suşlarını birlikte içerir. Azot ve fosfor alımını, kök gelişimini ve kireçli, yüksek pH’lı topraklarda demir alımını destekler. Tarla bitkileri, sebze ve meyvede kullanılan micAzo ise havadaki serbest azotun bitkinin kullanabileceği forma dönüşmesine yardımcı olur ve kimyasal gübre kullanımının azaltılmasına katkı sağlar. İki ürün de sıvıdır, damla sulama veya pülverizatörle uygulanır ve DAP’la aynı anda değil, ayrı bir zamanda verilmelidir. Bitkinize göre doz ve dönem için bizimle iletişime geçin. Ürünlerimizi kendi tarlanızda küçük bir alanda denemek isterseniz ücretsiz numune talep edebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

DAP gübresi kaç günde çözülür?

DAP suda kolay çözünür. Toprakta yeterli nem varsa granüller genellikle birkaç gün içinde çözülür; kuru toprakta ise yağış veya sulama gelene kadar büyük ölçüde olduğu gibi kalabilir. Çözülen fosfor granülün bulunduğu yerden çok az uzaklaşır. Bu yüzden gübrenin nereye konduğu, ne kadar hızlı çözüldüğünden daha önemlidir.

DAP üst gübre olarak atılır mı?

Genellikle önerilmez. Yüzeye serpilen DAP’ın fosforu kök bölgesine çok az iner; azotunun bir kısmı da özellikle kireçli topraklarda amonyak olarak kaybolabilir. Üst gübrelemede bitkinin ihtiyacı çoğunlukla azottur ve bunun için azotlu gübreler kullanılır.

Dekara ne kadar DAP atılır?

Miktar toprağınızdaki fosfor düzeyine, bitkiye ve sulama durumuna göre değişir. Tek bir rakam vermek doğru olmaz; toprak analizi yaptırın ve dozu sonuca göre bölgenizi bilen bir ziraat mühendisiyle belirleyin.

DAP ile mikrobiyal gübre birlikte kullanılır mı?

Aynı gübreleme planında yer alabilirler, ama aynı anda ve aynı karışımda uygulanmamalıdır. DAP’ı ekimle taban gübresi olarak verip mikrobiyal gübreyi ayrı bir zamanda sulamayla uygulayabilirsiniz. Uygulama adımları için mikrobiyal gübre nasıl uygulanır yazımıza bakabilirsiniz.

DAP’tan iyi sonuç almanın yolu doğru zaman ve doğru yerdir: ekimden önce veya ekimle birlikte, toprağa karıştırarak ya da bant halinde ve tohuma değmeden. Miktarı alışkanlığa göre değil toprak analizine göre belirleyin; kireçli topraklarda fosforun bitkiye ulaşmasını kolaylaştıran uygulamaları da gübreleme planınıza ekleyin.

Recent Posts